काठमाडौं। नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन)मा पुँजी वृद्धिका लागि मर्जर र हकप्रद माग्ने धितोपत्र दलाल तथा धितोपत्र व्यापारी (स्टक ब्रोकर) भिड लाग्न थालेको छ। सेबोनले तोकेको पुँजी पुर्याउने प्रयोजनका लागि भन्दै ३८ वटा स्टक ब्रोकर कम्पनी मर्जर प्रस्ताव र हकप्रद माग गर्दै पुगेका हुन्।
सेबोनले २०७९ भदौ २९ गते स्टक ब्रोकर नियमावली, २०६४ को पाँचौँ संशोधन गर्दै नयाँ कम्पनीलाई लाइसेन्सको बाटो खुला गर्दै पुराना ब्रोकरको पुँजी वृद्धि गराएको थियो। पुराना ब्रोकर कम्पनीलाई तीन वर्षभित्र २० करोड रुपैयाँ चुक्ता पुँजी कायम गर्न निर्देशन दिएको थियो।
न्यूनतम दुई करोड पुँजीका पुराना ब्रोकर कम्पनीलाई तोकिएको पुँजी बढाउन नियमावलीले दिएको मर्जर विकल्पका रोजेको अवस्थामा प्रतिवद्धता बुझाउनुपर्ने निर्देशन गरिएको छ। तोकिएको पुँजी पुर्याउन कम्पनीहरुले मर्जर तथा प्राप्ती गर्न पाउने व्यवस्था नियमावलीले गरेअनुसार अहिले अधिकांश ब्रोकर कम्पनीले प्रतिवद्धता बुझाउन थालेको सेबोनका प्रवक्ता निरञ्जय घिमिरेले बताए।
नयाँ कम्पनीहरू तोकिएको २० करोड रुपैयाँ पुँजी लिएर स्थापाना भए पनि पुरानामा ३८ वटा कम्पनीको पुँजी अपुग थियो।
‘पुँजी नपुग्ने सबै कम्पनीहरूले पुँजी वृद्धिको योजना पेश गरिसकेका छन्, नियमावालीले असार मसान्तसम्म पुँजी पुर्याउनु पर्छ भनेको छ,’ सेबोनका प्रवक्ता घिमिरेले क्यापिटल नेपालसँग भने, ‘मर्जर तथा प्राप्तीमार्फत् पुँजी पुर्याउने हो भने चैत मसान्तभित्र प्रतिवद्धता बुझाइसक्नु पर्छ। अहिलेसम्म पुँजी अपुग भएका ३८ वटा कम्पनीले मर्जरको प्रतिवद्धता र हकप्रदको माग गर्दै आएका छन्।’
सेबोनलै लाइसेन्स खुला गरेपछि ५० वटाको संख्यामा रहेको स्टक ब्रोकरको ९३ वटा पुगेका छन्। नयाँ कम्पनीहरू तोकिएको २० करोड रुपैयाँ पुँजी लिएर स्थापाना भए पनि पुरानामा ३८ वटा कम्पनीको पुँजी अपुग थियो। ती नै कम्पनीहरुले सेबोनमा हकपद वा मर्जरमार्फत् पुँजी वृद्धि गर्ने योजना पेश गरेका हुन्।
सेबोनले २०८२ असारसम्म तोकिएको पुँजी वृद्धि गर्नुपर्ने गरी नियमावली संशोधन गरे पनि उक्त समयसीमा समाप्त हुनु ३ महिनाअघि गत सातामात्रै १५ दिनभित्रै सैद्धानन्तिक स्वीकृति दिने गरी ‘धितोपत्र व्यवसायी गाभ्ने/गाभिने वा प्राप्ति गर्नेसम्बन्धी निर्देशिका, २०८१’ जारी गरेको छ। उक्त निर्देशिकामा रहेर मर्जरमार्फत् पुँजी पुर्याउने हो भने असार मसान्तअगावै सम्पन्न हुने गरी प्रक्रिया अघि बढाउनुपर्ने सेबोन प्रवक्ता घिमिरे बताउँछन्।
‘मर्जर गर्ने विषय भोलेन्टियर हो, कम्पनीहरुले गर्ने/नगर्ने आफ्नो निर्णय हो तर, पुँजी पुर्याउने प्रयोजनको लागि नै मर्ज गर्ने भए असार मसान्तसम्म गरिसक्नु पर्छ,’ उनले भने, ‘नियमावलीले तोकेको पुँजी पुर्याउन विषयमा कम्पनीहरुलाई छुट हुँदैन। पुँजी पुर्याउने समय भनेको असार मसान्त हो।’
मर्जरको अन्य प्रक्रियाका लागि सेबोनमा पेश गरेको १५ दिनभित्रै उपयुक्तको मूल्यांकन आधारमा सैद्धान्तिक सहमति प्रदान गरिने निर्देशिकामा उल्लेख छ।
सेबोनले ब्रोकर कम्पनीहरुले तोकिएको पुँजी वृद्धिका लागि मर्जरमा जान सक्ने गरी जारी गरेको निर्देशिकाले प्रारम्भिक सम्झौता गरेर आएको १५ दिनमै बोर्डले सैद्धान्तिक स्वीकृति दिने उल्लेख गरेको छ। निर्देशिकको व्यवस्था पालना हुने गरी प्रक्रिया शुरु गर्ने कम्पनीहरुको असार मसान्त अगावै एकीकृत कारोबार गर्न सक्ने उनको भनाइ छ।
ब्रोकर कम्पनीलाई मर्जर नीति
जारी निर्देशिकाअनुसार ब्रोकर कम्पनीले सञ्चालक समिति तथा साधारणसभाले गरेको निर्णय गराएर आपसमा मर्जर तथा प्राप्तिको प्रारम्भिक सम्झौता गर्नुपर्ने छ। यस्तो सम्झौाता गर्दा मर्जर प्रक्रियाको कार्यतालिका रहितको कार्ययोजना बनाउने, लेखा परिक्षण गराउनु पर्ने, कर्मचारी व्यवस्थापन सुनिश्चित गर्नुपर्ने, मर्जर कमिटी बनाएर अख्तियार प्रदान गर्नुपर्ने छ।
मर्जरको अन्य प्रक्रियाका लागि सेबोनमा पेश गरेको १५ दिनभित्रै उपयुक्तको मूल्यांकन आधारमा सैद्धान्तिक सहमति प्रदान गरिने निर्देशिकामा उल्लेख छ। तर, सेबोनले सैद्धान्तिक सहमति प्रदान गर्न नसकिने देखिएमा त्यस्तो सैद्धान्तिक सहमति प्रदान नगर्ने भनी बोर्डबाट निर्णय भएको मितिले सात कार्यदिनभित्र सोको कारणसमेत खुलाई निवेदकलाई जानकारी दिनुपर्ने छ।
मर्जर तथा प्राप्ति हुने ब्रोकर कम्पनीले सैद्धान्तिक सहमति प्राप्त गरेको धितोपत्र व्यवसायीले स्वतन्त्र मूल्यांकनकर्ताबाट आफ्नो सम्पत्ति, दायित्व तथा व्यावसायिक कारोबारको पछिल्लो अवधीको मूल्यांकन (ड्यू डेलिजेन्स अडिट) गराउनुपर्ने छ।
सैद्धान्तिक सहमति पाएका धितोपत्र व्यवसायीले गाभ्ने/गाभिने वा प्राप्तिपछि धितोपत्र व्यवसायीको कायम हुने नाम र ठेगाना, धितोपत्र व्यवसायीको सम्पत्ति तथा दायित्वको मूल्यांकन पद्धति र मिलानसम्बन्धी व्यवस्था, गाभ्ने/गाभिने वा प्राप्ति गर्ने प्रक्रिया, लाग्ने समय र लागतको विवरण, गाभिएपछि वा प्राप्ति पछिको पुँजी संरचना, नियन्त्रणमा परिवर्तन, स्वामित्व संरचना तथा गाभिएर वा प्राप्तिपछि कायम रहने संस्थामा तत्काल गठन हुने सञ्चालक समितिको विवरण, गाभ्ने/गाभिने वा प्राप्तिपछि धितोपत्र व्यवसायीको कर्मचारीको संख्या, तह, सेवा सुविधाको मिलानसम्बन्धी व्यवस्था र बोर्डले निर्धारण गरेका अन्य व्यवस्था गरेर एक आपसमा अन्तिम सम्झौता गर्नुपर्ने छ।
अन्तिम सम्झौता गरेर अन्तिम स्वीकृतिका लागि पेश भएको निवेदनमा बोर्डले प्राप्त विवरण तथा कागजात जाँचबुझ गर्दा धितोपत्र व्यवसायी एक आपसमा गाभ्ने/गाभिने वा प्राप्ति गर्ने सम्बन्धमा अन्तिम स्वीकृति प्रदान गर्न उपयुक्त हुने देखेमा निवेदन प्राप्त भएको पन्ध्र कार्य दिनभित्र अन्तिम स्वीकृति प्रदान गर्न सक्ने निर्देशिकामा उल्लेख छ।
गाभिने वा प्राप्ति हुने धितोपत्र व्यवसायीको मुख्य कार्यालयलाई शाखा कार्यालयको रुपमा तथा कायम रहेको शाखा कार्यालय यथावत रुपमा सञ्चालन गर्न बाधा पर्ने छैन।
धितोपत्र व्यवसायीले गाभ्ने/गाभिने वा प्राप्ति गर्ने कार्य प्रारम्भिक सम्झौता भएको छ महिनाभित्र सम्पन्न गरिसक्नुपर्ने छ। गाभिने वा प्राप्ति हुने धितोपत्र व्यवसायीको मुख्य कार्यालयलाई शाखा कार्यालयको रुपमा तथा कायम रहेको शाखा कार्यालय यथावत रुपमा सञ्चालन गर्न बाधा पर्ने छैन। तर काठमाडौं उपत्यकाभन्दा बाहिर कुनै एक स्थानीय तहमा एकभन्दा बढी शाखा हुने भएमा सो समेत गाभिई एकै शाखा कार्यालय कायम गर्नुपर्ने छ।
पुराना ब्रोकर कम्पनीको चुक्ता पुँजी
सेबोनले तोकेको चुक्ता पुँजी कायम गरेर ४३ नयाँ ब्रोकर कम्पनी सञ्चालनमा आइसकेका छन्। हाल पुँजी बजारमा धितोपत्र दलाल व्यवसाय गर्ने ९३ ब्रोकर कम्पनी छन्। बजारमा नयाँ ब्रोकर कम्पनीसँग प्रतिस्पर्धा गर्दै व्यवसाय गर्ने पुरानाले पुँजी थप्न सकिरहेका छैनन्।
समान उद्देश्यले तथा प्रयोजनमा बोर्डबाट इजाजतपत्र लिएका कम्पनीको चुक्ता पुँजीमा एकरुपता ल्याउने गरी मर्जर निर्देशिका बनाउने प्रक्रियामा सेबान छ। बोर्डबाट लाइसेन्स लिएका पुराना ब्रोकर कम्पनीले २०७९ असार मसान्तसम्म पुरानो व्यवस्थाअनुसार सबैले दुई करोड चुक्ता पुँजी कायम गरेका थिए। बोर्डद्वारा संशोधित धितोपत्र दलाल, धितोपत्र व्यापारी तथा बजार निर्माता नियमावली २०७९ भदौ २३ देखि कार्यान्वयनमा आएको हो।
उक्त समय २९ नम्बर ब्रोकर कम्पनी दीपशिखा धितोपत्र कारोबारको मात्रै २० करोड चुक्ता पुँजी कायम थियो। साथै, ७ वटा कम्पनीको चुक्ता पुँजी १० करोडमाथि थियो। बाँकी ४३ कम्पनीको चुक्ता पुँजी दुई करोडमाथि १० करोड कायम थियो। बोर्डले यी कम्पनीलाई पुँजी वृद्धि गर्न दिएको समय सकिन तीन महिना मात्रै बाँकी छ।
यस्तै, ११ वटा ब्रोकर कम्पनीले २० करोड रुपैयाँ पुँजी कायम गरे भने बाँकी ३९ लाई तोकिएको पुँजी पुर्याउन दबाब छ। २०७९ असार मसान्तयता २०८१ असार मसान्त अर्थात् २ वर्षबीचमा २५ ब्रोकर कम्पनीको ३ करोडदेखि ५८ करोड रुपैयाँसम्मले चुक्ता पुँजी थप भएको छ।
यसमा सबैभन्दा बढी सनी सेक्युरिटिजले थप्दा सबैभन्दा कम जेएफ सेक्युरिटिजको छ। दुई वर्षअघि दुई करोड चुक्ता पुँजी भएको सनी सेक्युरिटिज धेरै चुक्ता पुँजीको कम्पनीका रुपमा स्थापित भएको छ।
बोर्डले पुँजी बढाउन निर्देशन दिए पनि २५ ब्रोकर कम्पनीले हालसम्म १ रुपैयाँ पनि थपेका छैनन्। उक्त समय १८ करोड रुपैयाँ चुक्ता पुँजी कायम रहेको श्रीकृष्ण सेक्युरिटिजलगायत दुई करोडदेखि १३ करोड चुक्ता पुँजीका ब्रोकर कम्पनीले दुई वर्षबीचमा पुँजी थप गर्न सकेका छैनन्।
