काठमाडौं। एक वर्षअघि नेपाल राष्ट्र बैंकबाट विप्रेषण (रेमिट्यान्स) कारोबार गर्न लाइसेन्स पाएको माइपे मनी ट्रान्सफर अस्ट्रेलियाको हुन्डी सन्जालमा संलग्न रहेको पाइएको छ।
माइपे मनी ट्रान्सफर वैधानिक कम्पनीहरूको नाममा २ दर्जन बढी नक्कली रेमिट कम्पनी खोलेर हुन्डी कारोबार गर्ने ‘एक्सप्रेस सेवा’ को एजेन्ट बनेको पाइएको हो।
माइपे मनी ट्रान्सफरले राष्ट्र बैंकबाट लिएको लाइसेन्स म्याद २०८५ माघसम्म छ। उक्त अवधिसम्म एक्सप्रेस सेवाले अस्ट्रेलियामा अवैध रुपमा अन्य विभिन्न रेमिट कम्पनीको नाम गरेको हुन्डीको माइपे मनी ट्रान्सफरमार्फत उक्त अवधिसम्म वैधानिक बनाइने बाटो रहेको छ।
राष्ट्र बैंक विदेशी विनिमय विभागबाट इजाजत लिएर हाल २४ रेमिट्यान्स कम्पनीले कारोबार गरिरहेका छन् भने २३ वटाको इजाजत खारेज भइसकेको छ। राष्ट्र बैंकबाट एकपटक लाइसेन्स लिएर सञ्चालन भइरहेका वा बन्द भएका दुई दर्जन बढी कम्पनीको नाममा अस्ट्रेलियामा नक्कली कम्पनी खडा गरी एक्सप्रेस मनी सेवाले हुन्डी कारोबार गरिरहेको छ।
‘एक्सप्रेस सेवा’को ३४६३६९४२२६८ एबिएन नम्बर दर्ता भएका २६ कम्पनीबाट नेपालमा रेमिट्यान्स सेवा दिने उल्लेख छ। नेपालका रेमिट्यान्स कम्पनीले विदेशबाट कारोबार गर्न आधिकारिक रुपमा सम्बन्धित देशको अन्तर्राष्ट्रिय रेमिट्यान्स कम्पनीको एजेन्ट हुनुपर्छ वा त्यहाँको नियामक निकायसँग इजाजत लिएर आफ्नै सहायक कम्पनी खोलेर काम गर्न सक्छन्।
यो दुवै कामका लागि राष्ट्र बैंकले स्वीकृति दिनुपर्छ। एक्सप्रेस सेवाले नेपालका २६ वटा रेमिट कम्पनीले एजेन्टको रुपमा काम गरेको भन्दै नक्कली रेमिट कम्पनीको नाममा हुन्डी सन्जाल विस्तार गरिरहेको छ। यही सन्जालमा राष्ट्र बैंकबाट इजाजतपत्र लिएको माइपे मनी ट्रान्सफर संलग्न रहेको देखिएको छ।
एक्सप्रेस सेवाअन्तर्गत नेपाल रेमिट, नेपाल रेमिट्यान्स, म्याग्दी रेमिटी, इन्स्टा रेमिटी, प्रभु रेमिट, राजधानी मनी एक्सप्रेस, यती रेमिट, केके अनलाइन रेमिट, एक्सप्रेस रेमिट, पिपुल्स रेमिट, युनियन रेमिट, जुम रेमिट, युनाइटेड रेमिट, इन्स्ट्यान्ट रेमिट, अन्नपूर्ण रेमिट, डिबी रेमिट अस्ट्रेलिया, डायनामिक रेमिट, पाथीभरा रेमिट, असन रेमिट, बेस्ट रेमिट अस्ट्रेलिया, फास्ट क्यास रेमिट, मिराकल रेमिट, नेपाल रेमिट अस्ट्रेलिया, नेपाल सेवा र एनएमई अस्ट्रेलिया नामको कम्पनी रहेका छन्।
यीमध्ये आइएमई रेमिट्यान्स, रेमिट टु नेपाल, नेपाल रेमिट, युनाइटेड रेमिट र प्रभु रेमिट राष्ट्र बैंकबाट इजाजतप्राप्त कम्पनी हुन्। यी कम्पनीले एक्सप्रेस सेवाको एजेन्ट भएर अस्ट्रेलियाबाट रेमिट्यान्सको कारोबार नगरेको जानकारी दिएका छन्। तर, एक्सप्रेसले आफ्नो सहायक कम्पनी भनेर उल्लेखै नगरेको माइपे मनी ट्रान्सफरले भने अस्ट्रेलियाबाट रेमिट्यान्स कारोबार गर्न एक्सप्रेसको एजेन्टका रुपमा काम गरिरहेको जनाएको छ।
‘हाल अस्ट्रेलियाबाट रेमिट्यान्स आइरहेको छ, नेपालमा अस्ट्रेलियाबाट रेमिट्यान्स कारोबारका लागि पार्टनर मोडलमा काम गरिरहेका छौं,’ माइपे मनी ट्रान्सफरका सीईओ मिलन अधिकारीले क्यापिटल नेपालसँग भने, ‘हामीले एक्सप्रेस सेवासँग सम्झौता गरेर एजेन्टको रुपमा काम गरिरहेका छौं। एक्सप्रेस सेवाको अन्य एजेन्टबारे हामीलाई थाहा हुँदैन।’
माइपेले अस्ट्रेलियाबाहेक अन्य देशबाट पनि रेमिट्यान्स कारोबार गर्ने गरी आवश्यक काम गरिरहेको उनले बताए।
माइपेले अस्ट्रेलियापछि कोरिया, मलेसिया, जापान, अमेरिका, क्यानडा तथा युरोपेली देशबाट नेपालमा रेमिट्यान्स भित्र्याउने योजना बनाएर सञ्चालनमा आएको हो। अहिले कम्पनीले नेपालका वैधानिक कम्पनीको नाममा हुन्डी गर्ने एक्सप्रेसको एजेन्ट हुँदा माइपे मनी ट्रान्सफरकै कारोबार शंकास्पद देखिएको हो।
एक्सप्रेस सेवाले आफ्नो एजेन्ट भनेर उल्लेख गरेको प्रभु मनी ट्रान्सफरले अमेरिका, बहाराइन, भारत, नेपाल, मलेसिया, साउदी अरबबाट मात्रै रेमिट्यान्स कारोबार गर्छ। मनीग्राम बन्द भएपछि कुनै पनि कम्पनीको एजेन्ट भएर अस्ट्रेलियाबाट पैसा ल्याउने काम नगरेको प्रभु रेमिटले जानकारी दिएको छ। साथै, युनाइटेड र नेपाल रेमिटले पनि एक्सप्रेस सेवाको एजेन्ट नभएको बताएका छन्।
राष्ट्र बैंक आफूले इजाजतपत्र दिएका कम्पनीले विदेशबाट रेमिट्यान्स भित्र्याउन कस्ता कम्पनीको एजेन्ट बन्दै छन् भन्ने विषयमा योग्यता तथा सर्त नतोक्दा यस्ता विकृति मौलाउन सहयोग पुगिरहेको छ।
एक्सप्रेस सेवाको एजेन्टको रुपमा काम गर्ने माइपे मनी ट्रान्सफर र राष्ट्र बैंकले २०८० माघमा सञ्चालन इजाजत दिएको ‘माइपे मनी ट्रान्सफर’ एउटै रहे/नरहेको नियामकले अध्ययन तथा अनुसन्धान गर्न आवश्यक देखिन्छ।
हुन्डी कारोबार गर्न अस्ट्रेलियन सरकारसँग सन् २०१९ अक्टोबर २१ मा ‘एक्सप्रेस सेवा’ माउ कम्पनीको नाममा अष्ट्रिलियन बिजनेश रजिष्टर नम्बर लिएर नक्कली रेमिट कम्पनी खडा गर्नेको एजेन्ट हुन राष्ट्र बैंकले माइपे मनी ट्रान्सफरलाई स्वीकृति दिएको अवस्थामा राष्ट्र बैंकले नै हुन्डीलाई प्रश्रय दिएको प्रष्ट हुनेछ।
एक्सप्रेसले राष्ट्र बैंकले इजाजत दिएको रेमिट्यान्स कम्पनीसँग मिल्दोजुल्दो नाम राखेर नक्कली रेमिट कम्पनीको नाममा हुन्डी गर्दा वैधानिक कम्पनीले सास्ती खेप्नुपरेको छ। एक्सप्रेस सेवाको हुन्डी रेमिट कम्पनीमा नेपाल रेमिटकै नामबाट नेपाल रेमिट अस्ट्रेलिया, नेपाल रेमिट र रेमिट टु नेपाल गरी ३ वटा कम्पनी खडा गरिएका छन्।
नेपाल रेमिटबाट पैसा पठाएको नाममा भएको हुन्डी कारोबारले कम्पनी र रेमिट्यान्स पे्रषक÷प्रापकले पाएको सास्तीको विषयमा क्यापिटल नेपालमा यसअघि नै समाचार सम्प्रेषण भइसकेको छ।
प्रिन्सिपलको एजेन्ट हुन राष्ट्र बैंकको मापदण्ड
राष्ट्र बैंकको विदेशी विनिमय कारोबार इजाजतपत्र तथा निरीक्षण विनियमावलीअनुसार नेपालका रेमिट्यान्स कम्पनीले विदेशबाट रेमिट्यान्स कारोबार गर्न आधिकारिक रुपमा सम्बन्धित देशको अन्तर्राष्ट्रिय रेमिट्यान्स कम्पनीको (प्रिन्सिपलको) एजेन्ट हुनुपर्छ वा त्यहाँको नियामक निकायसँग इजाजत लिएर आफ्नै सहायक कम्पनी खोलेर काम गर्न सक्छ।
परिवत्र्य विदेशी मुद्रामा विप्रेषण रकम ल्याएर सरोकारवालालाई नेपाली मुद्रामा भुक्तानी दिन प्रिन्सिपलसँग सम्झौता गरी राष्ट्र बैंकबाट इजाजतपत्र प्राप्त फर्म, कम्पनी वा संस्था हो। राष्ट्र बैंकले इजाजतप्राप्त कम्पनीलाई विदेशबाट रेमिट्यान्स भित्र्याउन प्रिन्सिपल भई वा प्रिन्सिपलको एजेन्ट भएर काम गर्न चुक्तापुँजी, शुल्क, प्रि–फन्डिङलगायतको विषय मात्रै हेर्ने गरेको छ।
विप्रेषण कारोवार गर्ने विप्रेषकले प्रिन्सिपल वा विदेशी एजेन्टसँग विप्रेषण कार्यका लागि भएको सम्झौतापत्र, प्रिन्सिपल कम्पनीले आउटवार्ड रेमिट्यान्सको कारोबार गर्न पाउने सम्बन्धमा सम्बन्धित देशको नियामक निकायबाट जारी गरेको प्रमाणपत्र तथा सम्पत्ति शुद्धीकरण सम्बन्धमा पालना हुने नीति (एएमएल पोलिसी) लगायत वित्तीय विवरणको प्रमाणित प्रतिलिपि संलग्न गरी कारोबार गर्ने इजाजतपत्र लिनुपर्नेछ। प्रिन्सिपलको इजाजतपत्रको प्रमाणित प्रतिलिपि र लेखापरीक्षण प्रतिवेदनको प्रमाणित प्रतिलिपि आवश्य पर्ने विनियमावलीमा उल्लेख छ।
यस्तै, विप्रेषकले प्रिन्सिपलबाट प्राप्त विदेशी मुद्रा सम्पत्ति शुद्धिकरण (मनी लाउन्डरिङ) प्रयोजनका लागि रेमिट भएको होइन भन्नेमा यकिन गर्नुपर्नेछ । सम्पत्ति शुद्धीकरणसम्बन्धी कुनै प्रकारको कारोवार भएको पाइएमा सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारण ऐन, २०६४ बमोजिम कारबाही हुने विनियमावलीमा लेखिएको छ।